- ادبیات - روز حافظ؛ نامی ماندگار در تقویم

روز حافظ؛ نامی ماندگار در تقویم

تاریخ 20 مهر 1399 ساعت 12:05:02
کد خبر: 001187
امروز گرامی داشت شاعر نامی ایران خواجه حافظ شیرازی است، انسانی که در خاطر ما به عنوان بزرگترین شاعر پارسی گوی ایران همواره زنده است و همین ذهنیت سبب شده تا در شب یلدا تفالی به «دیوان حافظ» بزنیم و آرزوها را همراه با خواندن ابیات آن در دل مرور کنیم
روز حافظ؛ نامی ماندگار در تقویم

 

 به گزارش واژه روز، شمس الدین محمد ملقب به خواجه حافظ شیرازی و مشهور به لسان الغیب از مشهورترین شعرای تاریخ ایران زمین است که در حدود سال 726 ه.ق در شهر شیراز به دنیا آمد، شهرت اصلی حافظ و رمز پویایی جاودانه آوازه او به سبب غزل‌سرایی اوست.

نام پدرش حافظ بهاء الدین بوده که در دوره سلطنت اتابکان فارس از اصفهان به شیراز مهاجرت کرده است. شمس الدین از دوران طفولیت به مکتب و مدرسه رفت و به یادگیری علوم نزد علما و فضلای زادگاهش پرداخت.

او در دوران جوانی بر تمام علوم مذهبی و ادبی تسلط یافت و قرآن را حفظ نمود و در دهه بیست زندگی به یکی از مشاهیر علم و ادب دیار خود تبدل شد و به خاطر حفظ بودن قرآن تخلص حافظ را برگزید.

                                                                                                                                                                                                                                                           

عشقت رسد به فریاد،ار خود بسان حافظ    قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت

 

 

براساس گفت‌و گویی که خبرگزاری ایسنا در مهرماه سال گذشته  با «کوروش کمالی سروستانی» عضو هیأت مؤسس و هیأت مدیره بنیاد فارس‌شناسی در سال 1375 داشته است، او پیشنهاد نام‌گذاری اول اردیبهشت و همچنین بیستم مهر را به عنوان روزهای سعدی و حافظ در انجمن ادبی یاران یکشنبه ارائه و این پیشنهاد را با چهره‌هایی همچون عبدالحسین زرین‌کوب و بهاءالدین خرمشاهی مطرح کرد.

 یک سال بعد در بیستم مهرماه 1376، برای نخستین‌بار مراسم بزرگداشت روز حافظ را به صورت استانی برگزار می‌کند. پی‌گیری او در بنیاد فارس‌شناسی باعث می‌شود تا سرانجام شورای فرهنگ عمومی کشور به ثبت یادروزهای سعدی و حافظ در تقویم رسمی کشور بپردازد. با رسمیت یافتن این یادروزها، مراسم برگزاری آن از محدوده استان فارس فراتر رفت و به یک واقعه کشوری تبدیل شد. پیش از ثبت یادروز این دو شاعر پرآوازه، هیچ روزی در ایران به نام شاعر یا نویسنده‌ای نام‌گذاری نشده بود.

به گفته این پژوهشگر پیش از صنعت چاپ و نیز تأسیس دانشگاه‌های مدرن و آشنایی با اصول علمی تصحیح متن، امکان پرداختن علمی و عملی به تصحیح آثار کلاسیک زبان و ادب فارسی وجود نداشته است. بازنویسی نسخ توسط کاتبان در دوران پیش از چاپ تنها امکان ثبت و ارائه این آثار بوده و طبیعی است که با توجه به میزان توانایی و آشنایی کاتبان، اثر مورد نظر بهتر یا بدتر ارائه شده است. اگرچه ایران‌شناسان غربی در برخی از مطالعات ایران‌شناسی به دلیل آشنایی با متدهای علمی، فضل تقدم داشته‌اند و به عنوان مثال، مثنوی تصحیح نیکلسون و شاهنامه مسکو و یا ژول مول، نمونه‌های ارزشمندی هستند؛ اما در مورد حافظ داستان متفاوت است. 

کمالی علامه محمد قزوینی را بنیان‌گذار حافظ‌شناسی علمی می داند چون از یک‌سو دارای تحصیلات و مطالعات سنتی غنی در ایران است و از سوی دیگر به دلیل زندگی و اقامت در غرب به مدت 30 سال، با متدهای علمی و پژوهشی نوین آشنا بوده است و همین امر موجب شده که آثار ارزشمند بسیاری با نگاه تیزبین و دقت مثال‌زدنی او تصحیح و منتشر شود که در عرصه ادبیات فارسی شاید تصحیح دیوان حافظ یکی از ماندگارترین آثار او و همکارش استاد قاسم غنی است. در واقع در عرصه حافظ‌پژوهی ما هیچ تصحیح علمی توسط غیرایرانیان را نمی‌شناسیم.

 این امر در مورد سعدی هم مصداق دارد و تصحیح علمی دیوان حافظ و کلیات سعدی به وسیله استادان قزوینی، غنی و محمدعلی فروغی به ایرانیان و جهانیان عرضه شده است و در این عرصه، پژوهشگران ایرانی پیشگام بوده‌اند.

 وی ادامه می دهد: شاید با کمی تسامح بتوان نسخه‌پژوهی دیوان حافظ را از زمانی که جامع دیوان حافظ، محمد گلندام، به این امر پرداخت تا به امروز به سه دوره تقسیم کنیم: دوره اول: از همان زمان جمع دیوان آغاز می‌شود که علاوه بر دیوان کامل حافظ، در جنگ‌ها و تذکره‌های مختلف آثار حافظ دیده می‌شود و کاتبان بسیاری نسخ مختلفی از دیوان را به ویژه در قرن نهم و دهم کتابت کرده‌اند.

 دوره دوم: از آغاز پیدایش فن چاپ در هند و ایران تا سال 1320 را دربر می‌گیرد که در این دوران که در ایران سال‌های 1279 تا 1320 را دربر می‌گیرد، علاوه بر چاپ‌های متعدد دیوان حافظ، دو نسخه بااهمیت توسط استاد خلخالی و نیز نسخه بروخیم به اهتمام حسین پژهان منتشر می‌شود. دوره سوم: که از 1320 تا امروز را دربر می‌گیرد، با چاپ تصحیح علمی دیوان حافظ قزوینی - غنی آغاز می‌شود؛ نسخه‌ای که اگرچه نزدیک به 70 سال از انتشار آن می‌گذرد، هنوز به عنوان مهم‌ترین نسخه برای حافظ‌پژوهان مطرح است.

در حال حاضر هنوز 70درصد ارجاعات در مقالات و شرح‌ها به کار 1320 علامه قزوینی و غنی برمی‌گردد و به چاپ آثار استاد خانلری فقط پنج‌درصد ارجاع شده و این نشان‌دهنده این است که در این ارجاعات یا به نسخه تازه‌ای که مورد اجماع همه حافظ‌شناسان باشد، نیازمندیم یا باید بر روی نسخه قزوینی و غنی توافق کنیم. 

بی‌تردید حافظ‌شناسان ما در این 70 سالی که به طور جدی و علمی به تصحیح دیوان پرداخته‌اند، راهی طولانی و سخت را درنوردیده‌اند و البته این به این معنا نیست که ما اینک در قله حافظ‌پژوهی قرار گرفته‌ایم؛ اما با همت و دقت و کار علمی و گروهی سخت به آن نزدیکیم. در 30 ‌سال اخیر حافظ‌شناسی رونق یافته است و در این دوره دیوان حافظ دارای فرهنگ‌های قابل اعتنایی می‌شود؛ «کشف‌الابیات حافظ»، «فرهنگ واژه‌نمای حافظ» خانم صدیقیان، «راه‌بی‌نهایت» بهرام اشتری، «کتابشناسی حافظ» مهرداد نیکنام، «فرهنگ حافظ‌پژوهان و حافظ‌شناسی» ابوالقاسم رادفر، «راهنمای موضوعی حافظ‌شناسی» کاووس حسن‌لی، انتشار مجلدات حافظ‌شناسی به همت سعید نیاز کرمانی، همچنین شرح‌ها و دیوان‌های مختلف منتشر شده است. علاوه بر این، در آبان‌ماه 1367، کنگره بین‌المللی حافظ در شیراز به پیشنهاد استاد باستانی پاریزی و تصویب یونسکو با حضور بیش از 200 حافظ‌پژوه ایرانی و خارجی در شیراز برگزار شد، و گزیده مقالات آن با عنوان «سخن اهل دل» توسط استاد زرین‌کوب منتشر شد. همچنین نام‌گذاری 20 مهرماه به نام یادروز حافظ، تشکیل مرکز حافظ‌شناسی، انتشار سالانه نشریه حافظ‌پژوهی و برگزاری مراسم ‌سالانه علمی و فرهنگی در شیراز و دیگر شهرهای ایران و جهان، نقش مؤثری در این روند داشته است.

Bookmark and Share
نظر شما
پاسخ به:

Your Name Description

Your Email Description

Your Website Description

Your Comment Description

 

Parent Comment Description

وارد نمودن نامو ایمیل اختیاری می‌باشد.
آخرین مطالب
پربازدیدها
پوستر
عضویت در خبرنامه
یادداشت
گزارش
گفت و گو
logo-samandehi